De Europese regelgeving voor Listeria monocytogenes in Ready-to-Eat (RTE)-producten is aangescherpt. Met de wijziging van Verordening (EG) nr. 2073/2005 worden de microbiologische criteria verduidelijkt en wordt binnen Europa een uniforme beoordeling gehanteerd voor het aantonen van de groei van Listeria monocytogenes gedurende de houdbaarheid van levensmiddelen.

Voor producenten van Ready-to-Eat producten betekent dit dat een goede onderbouwing van de microbiologische veiligheid essentieel is om de voedselveiligheid te waarborgen en aan de Europese regelgeving te voldoen. Zonder voldoende validatie gelden strengere eisen voor de aanwezigheid van Listeria monocytogenes.

Wat is Listeria monocytogenes?

Listeria monocytogenes is een ziekteverwekkende bacterie die voorkomt in de voedselketen en ernstige gezondheidsrisico’s kan veroorzaken, vooral voor kwetsbare groepen zoals ouderen, zwangere vrouwen en mensen met een verminderde weerstand.

Omdat Ready-to-Eat producten voor consumptie niet meer worden verhit, is het belangrijk dat de bacterie gedurende de volledige houdbaarheid van het product onder controle blijft en de voedselveiligheid blijft gewaarborgd. Daarom stelt de Europese wetgeving specifieke microbiologische criteria aan deze productgroep.

Wat verandert er?

De gewijzigde regelgeving maakt duidelijk welk microbiologisch criterium van toepassing is op Ready-to-Eat producten die de groei van Listeria monocytogenes kunnen ondersteunen.

Wanneer geen onderbouwde listeria studie beschikbaar is waaruit blijkt dat de groei van Listeria monocytogenes gedurende de volledige houdbaarheid wordt beheerst, geldt het strengste criterium:

• Afwezig in 25 gram gedurende de volledige houdbaarheidstermijn.

Kan een producent wel met een voldoende onderbouwing aantonen dat de groei van Listeria monocytogenes wordt beheerst, dan mag het volgende criterium worden toegepast:

• Maximaal 100 kve/g gedurende de volledige houdbaarheidstermijn.

Hiermee legt de regelgeving meer nadruk op het aantonen van de microbiologische veiligheid en het borgen van de voedselveiligheid gedurende de volledige levensduur van het product.

Voor welke producten is de wijziging van toepassing?

De wijziging heeft betrekking op categorie 1.2 van Verordening (EG) nr. 2073/2005: Ready-to-Eat (RTE)-producten die de groei van Listeria monocytogenes kunnen ondersteunen.

Binnen deze categorie wordt onderscheid gemaakt tussen:

• Categorie 1.2a: De producent kan aantonen dat Listeria monocytogenes gedurende de volledige houdbaarheid onder 100 kve/g blijft.
• Categorie 1.2b: Wanneer deze onderbouwing ontbreekt, geldt gedurende de volledige houdbaarheid het criterium afwezig in 25 gram.

Hoe toont u aan dat de groei van Listeria wordt beheerst?

Producenten moeten kunnen onderbouwen dat de groei van Listeria monocytogenes tijdens de volledige houdbaarheid wordt beheerst. Dit kan onder andere met:

• Gevalideerde voorspellende groeimodellen;
• Challenge tests;
• Productspecifieke houdbaarheidsstudies (shelf life studies);
• Een combinatie van wetenschappelijke literatuur en productspecifieke gegevens, indien passend.

De onderbouwing moet actueel zijn en aansluiten bij de huidige receptuur, productieprocessen, verpakking, bewaarcondities en houdbaarheid van het product. Ook moet de onderbouwing actueel zijn en voldoende wetenschappelijk onderbouwd zijn, zodat deze door de bevoegde autoriteit (NVWA) kan worden beoordeeld.

Wat betekent dit voor producenten?

De aangescherpte regelgeving maakt het belangrijk om bestaande validaties kritisch te beoordelen. Controleer daarom of:

• Ready-to-Eat producten correct zijn ingedeeld in de juiste Listeria-categorie;
• Een actuele en goed onderbouwde validatie beschikbaar is voor producten in categorie 1.2;
• Wijzigingen in receptuur, productieproces, verpakking of houdbaarheid gevolgen hebben voor eerder uitgevoerde validaties;
• Het monitoringsprogramma nog aansluit op de actuele regelgeving;
• Analyses, bemonsteringsfrequenties en verificaties voldoende zijn onderbouwd.

Door deze punten tijdig te beoordelen, voorkomt u verrassingen tijdens audits of inspecties en blijft uw voedselveiligheidssysteem aantoonbaar in overeenstemming met de geldende regelgeving.

Hoe kan FSQA ondersteunen?

FSQA ondersteunt producenten dagelijks bij vraagstukken op het gebied van voedselveiligheid, microbiologische validatie, Listeria-beheersing en Europese wetgeving. Wij helpen onder andere bij:

• Classificatie van Ready-to-Eat producten
• Challenge tests
• Shelf life studies
• Validatie van microbiologische criteria
• Monitoringsprogramma’s
• Voorbereiding op audits en inspecties.

Conclusie

De wijziging van Verordening (EG) nr. 2073/2005 onderstreept het belang van een goed onderbouwde validatie voor Ready-to-Eat producten. Producenten die kunnen aantonen dat de groei van Listeria monocytogenes gedurende de volledige houdbaarheid wordt beheerst, behouden de mogelijkheid om het criterium van maximaal 100 kve/g toe te passen. Ontbreekt deze onderbouwing, dan geldt het strengere criterium: afwezig in 25 gram gedurende de volledige houdbaarheid.

Een tijdige beoordeling van uw producten, validaties en monitoringsprogramma helpt om compliant te blijven en de voedselveiligheid van uw producten te waarborgen

Veelgestelde vragen

Wanneer geldt het criterium “afwezig in 25 gram”?

Dit criterium geldt wanneer een producent niet kan aantonen dat de groei van Listeria monocytogenes gedurende de volledige houdbaarheid wordt beheerst.

Wanneer mag het criterium van 100 kve/g worden toegepast?

Alleen wanneer met een voldoende onderbouwde validatie is aangetoond dat de bacterie gedurende de volledige houdbaarheid onder deze grens blijft.

Geldt de wijziging voor alle levensmiddelen?

Nee. De wijziging heeft specifiek betrekking op bepaalde categorieën Ready-to-Eat producten zoals beschreven in Verordening (EG) nr. 2073/2005.

Is een bestaande validatie voldoende?

Niet altijd. Wanneer receptuur, verpakking, proces of houdbaarheid zijn gewijzigd, kan een nieuwe beoordeling of aanvullende validatie nodig zijn.

Wat is een challenge test?

Een challenge test is een praktijkonderzoek waarbij onder gecontroleerde omstandigheden wordt onderzocht of Listeria monocytogenes zich tijdens de houdbaarheid van een product kan vermenigvuldigen. Hierbij worden factoren zoals receptuur, pH, wateractiviteit (aw), verpakking, bewaartemperatuur en houdbaarheid meegenomen. Een challenge test levert productspecifieke gegevens op en kan worden gebruikt om aan te tonen dat de groei van Listeria monocytogenes wordt beheerst.

Wat is een shelf life study?

Een shelf life study is een houdbaarheidsonderzoek waarmee wordt vastgesteld of een levensmiddel gedurende de volledige houdbaarheid veilig en van voldoende kwaliteit blijft. Bij microbiologische shelf life studies wordt onder andere onderzocht of Listeria monocytogenes tijdens de bewaartermijn kan uitgroeien. De resultaten vormen een belangrijke onderbouwing voor de vastgestelde houdbaarheid en de naleving van de microbiologische criteria uit Verordening (EG) nr. 2073/2005.

Wat is het verschil tussen een challenge test en een shelf life study?

Een challenge test onderzoekt specifiek of een ziekteverwekkende bacterie, zoals Listeria monocytogenes, tijdens de houdbaarheid kan uitgroeien. Een shelf life study beoordeelt de totale houdbaarheid van een product, waaronder microbiologische veiligheid, kwaliteit en stabiliteit. Een challenge test kan onderdeel zijn van een shelf life study, maar de twee onderzoeken hebben ieder een eigen doel.